diff --git a/.obsidian/workspace.json b/.obsidian/workspace.json index 9ad6419..2e880f7 100644 --- a/.obsidian/workspace.json +++ b/.obsidian/workspace.json @@ -61,8 +61,8 @@ "state": { "type": "markdown", "state": { - "file": "uczelnia/1_semestr/matematyka_ze_statystyką/Pierwsze kolokwium.md", - "mode": "preview", + "file": "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md", + "mode": "source", "source": false, "backlinks": true, "backlinkOpts": { @@ -76,11 +76,35 @@ } }, "icon": "lucide-file", - "title": "Pierwsze kolokwium" + "title": "Elektryczna" + } + }, + { + "id": "5b6b74681483cc48", + "type": "leaf", + "state": { + "type": "markdown", + "state": { + "file": "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md", + "mode": "source", + "source": false, + "backlinks": true, + "backlinkOpts": { + "collapseAll": false, + "extraContext": false, + "sortOrder": "alphabetical", + "showSearch": false, + "searchQuery": "", + "backlinkCollapsed": false, + "unlinkedCollapsed": true + } + }, + "icon": "lucide-file", + "title": "Rzeczy na wejściówkę 2" } } ], - "currentTab": 2 + "currentTab": 3 } ], "direction": "vertical" @@ -138,7 +162,7 @@ } ], "direction": "horizontal", - "width": 300 + "width": 273 }, "right": { "id": "7a99302d7724db97", @@ -154,7 +178,7 @@ "state": { "type": "backlink", "state": { - "file": "uczelnia/1_semestr/matematyka_ze_statystyką/Pierwsze kolokwium.md", + "file": "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md", "collapseAll": false, "extraContext": false, "sortOrder": "alphabetical", @@ -164,7 +188,7 @@ "unlinkedCollapsed": true }, "icon": "links-coming-in", - "title": "Linki zwrotne do Pierwsze kolokwium" + "title": "Linki zwrotne do Rzeczy na wejściówkę 2" } }, { @@ -223,7 +247,8 @@ } ], "direction": "horizontal", - "width": 300 + "width": 300, + "collapsed": true }, "left-ribbon": { "hiddenItems": { @@ -235,11 +260,19 @@ "obsidian-excalidraw-plugin:New drawing": false } }, - "active": "42434d47c278eb66", + "active": "5b6b74681483cc48", "lastOpenFiles": [ + "media/Pasted image 20251120145203.png", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Podstawy elektryki.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Prąd.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/RLC.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 1.md", + "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md", + "uczelnia/1_semestr/matematyka_ze_statystyką/Pierwsze kolokwium.md", "media/Pasted image 20251119200743.png", "uczelnia/1_semestr/matematyka_ze_statystyką/Szeregi.md", - "uczelnia/1_semestr/matematyka_ze_statystyką/Pierwsze kolokwium.md", "media/Pasted image 20251119193520.png", "media/Pasted image 20251119193425.png", "media/Pasted image 20251119193335.png", @@ -253,26 +286,18 @@ "media/Pasted image 20251116121244.png", "uczelnia/1_semestr/algebra_liniowa/Liczby zespolone.md", "uczelnia/1_semestr/algebra_liniowa/Wielomiany.md", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md", "media/Pasted image 20251113165634.png", "media/Pasted image 20251113165511.png", - "media/Pasted image 20251113164637.png", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 1.md", "uczelnia/1_semestr/algorytmy/Podstawy algorytmiki.md", "uczelnia/1_semestr/algorytmy/Obliczanie sprawności algorytmu.md", "uczelnia/1_semestr/algorytmy/Algorytmy.md", "uczelnia/1_semestr/wprowadzenie_do_informatyki/Architektury komputerowe.md", "uczelnia/1_semestr/programowanie/Programowanie.md", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Prąd.md", "Dziura elektronowa.md", "uczelnia/1_semestr/wprowadzenie_do_informatyki/Zapis liczb rzeczywistych.md", "uczelnia/1_semestr/wprowadzenie_do_informatyki/Kryptografia.md", "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Fizyczna/Zasady dynamiki.md", "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Fizyczna/Wzory na prędkość, pozycję, przyspieszenie.md", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Fizyczna/Całki.md", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/RLC.md", - "uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Podstawy elektryki.md", - "uczelnia/1_semestr/Literatura.md", "uczelnia/1_semestr/wprowadzenie_do_informatyki/3 wykład", "uczelnia/1_semestr/wprowadzenie_do_informatyki/2 sykład", "uczelnia/1_semestr/programowanie/4 wykład", diff --git a/media/Pasted image 20251120145203.png b/media/Pasted image 20251120145203.png new file mode 100644 index 0000000..a355fc6 Binary files /dev/null and b/media/Pasted image 20251120145203.png differ diff --git a/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md index c9db390..f477e4f 100644 --- a/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md +++ b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Diody.md @@ -1,4 +1,3 @@ - # Poważna notatka ## Źródła - https://forbot.pl/blog/kurs-elektroniki-diody-krzemowe-oraz-diody-swiecace-led-id4251 diff --git a/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md index 48ec669..beddedb 100644 --- a/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md +++ b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Elektryczna.md @@ -3,3 +3,4 @@ [RLC](RLC.md) [Diody](Diody.md) [Rzeczy na wejściówkę 1](Rzeczy%20na%20wejściówkę%201.md) +[[Rzeczy na wejściówkę 2]] diff --git a/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md new file mode 100644 index 0000000..9179b91 --- /dev/null +++ b/uczelnia/1_semestr/fizyka_dla_informatyków/Elektryczna/Rzeczy na wejściówkę 2.md @@ -0,0 +1,133 @@ +Spis treści + +- [Diody](#Diody) + - [Źródła](#%C5%B9r%C3%B3d%C5%82a) + - [Co to jest dioda?](#Co%20to%20jest%20dioda?) + - [Jak podłączyć diodę?](#Jak%20pod%C5%82%C4%85czy%C4%87%20diod%C4%99?) + - [Rodzaje diod](#Rodzaje%20diod) + - [Diody krzemowa](#Diody%20krzemowa) + - [Diody świecące (LED)](#Diody%20%C5%9Bwiec%C4%85ce%20(LED)) + - [Diody Zenera](#Diody%20Zenera) + - [Parametry diody Zenera](#Parametry%20diody%20Zenera) + - [Dioda prostownicza](#Dioda%20prostownicza) + - [Jak to działa?](#Jak%20to%20dzia%C5%82a?) + - [Przebicie lawinowe](#Przebicie%20lawinowe) +- [Tranzystory bipolarne (BJT)](#Tranzystory%20bipolarne%20(BJT)) + - [Co to](#Co%20to) + - [Budowa](#Budowa) + - [Podział](#Podzia%C5%82) + - [Działanie](#Dzia%C5%82anie) + - [Najważniejsze parametry tranzystorów](#Najwa%C5%BCniejsze%20parametry%20tranzystor%C3%B3w) + - [Stany pracy tranzystorów bipolarnych](#Stany%20pracy%20tranzystor%C3%B3w%20bipolarnych) + - [Podsumowanie](#Podsumowanie) + - [Tryby pracy](#Tryby%20pracy) +# Diody +## Źródła +- https://forbot.pl/blog/kurs-elektroniki-diody-krzemowe-oraz-diody-swiecace-led-id4251 + +## Co to jest dioda? +Dioda to element elektroniczny, który przewodzi prąd elektryczny w jednym kierunku, czyli w sposób niesymetryczny. W drugim kierunku znacznie go blokuje lub zupełnie zapobiega jego przepływowi. + +Symbol i oznaczenia na diodzie. +![](../../../../media/Pasted%20image%2020251113164637.png) +Prąd płynie od anody do katody (zgodnie z namalowaną strzałką), czyli od + do -. + +Dioda może znaleźć się w dwóch stanach: +- przewodzenia - gdy próbujemy wymusić przepływ prądu od anody do katody i dioda nie stawia nam oporu +- zaporowym - gdy próbujemy puścić prąd "pod prąd (hehe)", czyli w złym kierunku, od - do + + +## Jak podłączyć diodę? +**Katodę** podłączamy do masy, czyli minusa. W słowie ka*t*doda jest t, a w t jest taki minusik. +Katoda to ta krótsza nóżka. +![](../../../../media/Pasted%20image%2020251113165511.png) +## Rodzaje diod +- [Diody krzemowa](#Diody%20krzemowa) +- [Diody świecące](#Diody%20świecące) +- [Diody Zenera](#Diody%20Zenera) +- [Dioda prostownicza](#Dioda%20prostownicza) +### Diody krzemowa +Diody __krzemowe__ jako swój półprzewodnik używają __krzemu__. Diody tego typu mają jedno zadanie - przepuszczać prąd tylko w jedną stronę. Prąd przepływający przed taką diodę traci część swojej energii, czyli spada napięcie. +> W praktyce objawia się to tym, że gdy podłączysz diodę szeregowo ze źródłem zasilania, to „za diodą” będzie niższe napięcie. Jest to cecha diod, o której warto pamiętać. +### Diody świecące (LED) +Diody LED (light-emmiting diode) zwane również dioda elektroluminescencyjnymi mają w swojej strukturze półprzewodnik, który pod wpływem napięcia świeci. Robi to samo co zwykła dioda i dodatkowo świeci. Warto pamiętać, że różne kolory światła (długości fali) wymagają różnego napięcia. Im krótsza fala tym większe napięcie jest potrzebne. **Zbyt dużym prądem można zabić diodę!** + +Napięcie wymagane do poszczególnych kolorów: +![](../../../../media/Pasted%20image%2020251113165634.png) +### Diody Zenera +Służy do stabilizacji napięcia. Jest to specjalna dioda zaprojektowana do działania w kierunku zaporowym. Maksymalne napięcie na tej diodzie nazywamy napięciem Zenera. Gdy napięcie zaporowe osiągnie wartość zbliżoną do napięcia Zenera, dioda zaczyna przewodzić w kierunku przeciwnym, stabilizując tym samym napięcie. Działa jak stabilizator napięcia, utrzymując stałe napięcie przy zmianach prądu i napięcia wejściowego. + +#### Parametry diody Zenera +- Napięcie Zenera(V_Z) - napięcie przy którym dioda przewodzi w kierunku zaporowym +- Moc maksymalna(P_Z) +- Prąd Zenera(I_Z) - minimalny prąd przy którym dioda osiąga pełne napięcie Zenera i działa stabilnie +- Prąd maksymalny(I_ZM) +- Temperaturowy współczynnik napięcia Zenera - opisuje jak zmienia się napięcie Zenera w zależności od temperatury +- Rezystancja dynamiczna(R_Z) określa jak napięcie zmienia się przy zmianach prądu. Mniejsza rezystancja = lepsza stabilizacja +### Dioda prostownicza +Dioda prostownicza charakteryzuje się wysoką wytrzymałością na napięcie w kierunku +zaporowym oraz niskim spadkiem napięcia podczas przewodzenia, co umożliwia jej skuteczne +wykorzystanie jako element prostujący. +## Jak to działa? +Dioda składa się z dwóch półprzewodników. Jeden ma nadmiar elektronów a drugi ich niedomiar (dziurę elektronową). Bez napięcia pomiędzy nimi powstaje bariera potencjału, co zapobiega przepływowi ładunków. Przez przyłożenie napięcia w kierunku przewodzenia redukujemy barierę potencjałów, co umożliwia przebieg prądu. Jeśli przyłożymy napięcie od dupy strony (od - do +), mówimy, że przykładamy napięcie w kierunku zaporowym, bariera potencjału wzrasta, co skutecznie blokuje przepływ prądu. + +## Przebicie lawinowe +> Przebicie lawinowe to zjawisko zachodzące w półprzewodnikach (np. diodach) przy wysokim +napięciu w kierunku zaporowym, kiedy napięcie na złączu p-n przekracza określoną wartość (nazywaną +napięciem przebicia). W warunkach takich, elektrony i dziury (nośniki ładunku) w materiale są +przyspieszane przez silne pole elektryczne, co powoduje, że zderzają się z atomami krystalicznej +struktury półprzewodnika. +Każde takie zderzenie może wybić dodatkowe elektrony z atomów, tworząc nowe pary elektron- +dziura, co z kolei inicjuje dalsze zderzenia i powstanie kolejnych par. Proces ten przybiera formę lawiny, +ponieważ każde zderzenie generuje kolejne nośniki, które również przyspieszają, zwiększając przepływ +prądu. +Przebicie lawinowe pozwala diodom, takim jak diody Zenera, przewodzić prąd w kierunku +zaporowym po przekroczeniu napięcia przebicia, jednak w tradycyjnych diodach przebicie to może +prowadzić do uszkodzenia, jeśli prąd nie jest ograniczony przez odpowiedni rezystor lub inne elementy +obwodu. +# Tranzystory bipolarne (BJT) +[źródło](botland.com.pl/blog/tranzystor-wszystko-co-musisz-wiedziec/) +https://www.youtube.com/watch?v=8IzFCU7EZXY + +## Co to +Tranzystor to półprzewodnikowy element elektroniczny, który działa jako przełącznik lub +wzmacniacz sygnałów elektrycznych + +## Budowa +> Takie tranzystory stanowią połączenie dwóch złączy półprzewodnikowych typu p-n, które razem tworzą strukturę trójwarstwową. Na pograniczu samego złącza p-n spotykają się ze sobą dziury (p) i elektrony (n). + +> Każdy tranzystor bipolarny ma dwa złącza – **złącze baza-emiter (B-E) i złącze baza-kolektor (B-C)**. + +## Podział +- Tranzystory `n-p-n` - półprzewodnik typu p stanowi bazę tranzystora i jest umieszczony pomiędzy dwiema warstwami typu n. Przypływ przy napięciu dodatnim. +- Tranzystory `p-n-p` półprzewodnik typu n stanowi bazę tranzystora i jest umieszczony pomiędzy dwiema warstwami typu p. Przypływ przy napięciu ujemnym. +To znaczy, że baza tranzystora jest zawsze po środku. +Przy napięciu o przeciwnym znaku do tego, który obsługują, tranzystor przestawia się w stan zaporowy. +![](../../../../media/Pasted%20image%2020251120145203.png) +## Działanie + +> Tranzystory bipolarne są elementami sterowanymi prądowo. Przykładając odpowiednie napięcie do bazy względem emitera poprzez rezystory ograniczające, polaryzujesz to złącze i wymuszasz przepływ prądu w jego obwodzie. W zależności od rodzaju tranzystora **przepływ prądu w tranzystorze n-p-n jest wyzwalany napięciem dodatnim, a w tranzystorze p-n-p – napięciem ujemnym.** Wsteczna polaryzacja napięcia powoduje przestawienie tranzystora w stan zaporowy. + +## Najważniejsze parametry tranzystorów +> Tranzystor bipolarny i zjawiska w nim zachodzące w celach praktycznych można opisać za pomocą następujących parametrów: + - **UBE – napięcie baza-emiter** – po jego przekroczeniu tranzystor przechodzi w stan przewodzenia; + - **IB – prąd bazy** – prąd wpływający do bazy tranzystora, steruje przepływem prądu kolektora; + - **IC – prąd kolektora** – jest równy prądowi bazy pomnożonemu przez wzmocnienie tranzystora; + - **IE – prąd emitera** – prąd wypływający z emitera, będący sumą prądu bazy i prądu kolektora; + - **hFE** – współczynnik wzmocnienia prądowego tranzystora. + +## Stany pracy tranzystorów bipolarnych +> Tranzystor bipolarny może znajdować się w trzech stanach pracy. + - **Stan odcięcia** – jeśli napięcie baza-emiter jest mniejsze od ok. 0,7 V, prąd w bazie nie płynie, a rezystancja złącza kolektor-emiter wskazuje na warunki zbliżone do rozwarcia obwodu, więc tranzystor nie przewodzi. + - **Stan aktywny** – jeśli napięcie baza-emiter wynosi co najmniej ok. 0,7 V, przez bazę płynie prąd, a rezystancja złącza kolektor-emiter ulega znacznemu zmniejszeniu. Wartość prądu kolektora w stanie przewodzenia jest proporcjonalna do prądu bazy. Stosunek prądu kolektora do prądu bazy określa wzmocnienie prądowe tranzystora. W takim trybie działania tranzystor pełni funkcję prostego wzmacniacza prądu. + - **Stan nasycenia** – jeśli napięcie baza-emiter jest większe niż ok. 0,7 V, to prąd bazy zostaje odpowiednio podniesiony. Wówczas rezystancja złącza kolektor-emiter jeszcze bardziej maleje. W tym przypadku wartość prądu płynącego przez kolektor jest najwyższa. Taki tranzystor zachowuje się jak przełącznik, który zwiera obwód przez minimalną możliwą rezystancję złącza kolektor-emiter. W takich warunkach wartość prądu emitera jest zbliżona do wartości prądu kolektora, ponieważ zwykle prąd sterujący bazy jest niewielki. + +## Podsumowanie +Tranzystor to element półprzewodnikowy. Ma 3 nóżki: emiter, bazę i kolektor. Jak damy napięcie na środkową nóżkę (bazę) pojawia nam się przepływ pomiędzy dwoma pozostałymi nóżkami (emiterem i kolektorem). +### Tryby pracy +Przy stanie +- ocięcia: napięcie < 0.7v, prąd nie płynie +- aktywnym: napięcie ok 0.7v, tranzystor wzmacnia prąd. +- nasycenia: napięcie > 0.7v, tranzystor działa jak przełącznik + + +ja pierdole jak bardzo mnie to nie obchodzi po mi ta fizyka \ No newline at end of file