112 sprawozdanie + skrypt

This commit is contained in:
2026-01-14 18:06:43 +01:00
parent a02571b890
commit 268e7badfe
6 changed files with 343 additions and 0 deletions

View File

@@ -0,0 +1,145 @@
## Materiał: Mosiądz
### 1. Dane pomiarowe i stałe
* **Pomiary długości $l_0$:** [0.4048, 0.4047, 0.4046] m
* **Odczyt czujnika $S$:** 0.00021 m
* **Temp. wrzenia $T_{wrz}$:** 99.71 $^\circ$C
* **Temp. otoczenia $T_0$:** 21.0 $^\circ$C
* **Dokładności przyrządów:**
* Termometr: $\Delta T_0 = 1.0$ K
* Tabela wrzenia: $\Delta T_{tab} = 0.01$ K
* Suwmiarka: $\Delta l = 1e-05$ m
* Czujnik: $\Delta S = 1e-05$ m
### 2. Obliczenia wielkości fizycznych
**a) Średnia długość początkowa:**
$$\overline{l}_0 = \frac{1.21410}{3} = 0.40470 \, m$$
**b) Różnica temperatur:**
$$\Delta T = T_{wrz} - T_0 = 99.71 - 21.0 = 78.71 \, K$$
**c) Wydłużenie bezwzględne:**
$$\Delta l = S_{końc} - S_{pocz} = 0.00021 - 0.0 = 0.00021 \, m$$
**d) Współczynnik rozszerzalności**
$$\alpha = \frac{0.00021}{0.40470 \cdot 78.71} = \mathbf{6.59 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}}$$
### 3. Szczegółowa analiza niepewności
**a) Niepewności standardowe typu B:**
* Termometr: $u_B(T_0) = \frac{1.0}{\sqrt{3}} = 0.5774$ K
* Tabela wrzenia: $u_B(T_{wrz}) = \frac{0.01}{\sqrt{3}} = 0.0058$ K
* Suwmiarka: $u_B(l_0) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
* Czujnik wydłużenia: $u_B(\Delta l) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
**b) Niepewność różnicy temperatur:**
$$u(\Delta T) = \sqrt{u_B^2(T_{wrz}) + u_B^2(T_0)} = \sqrt{0.0058^2 + 0.5774^2} = 0.5774 \, K$$
**c) Niepewność typu A:**
$$u_A(l_0) = \sqrt{\frac{\sum (l_i - \overline{l})^2}{n(n-1)}} = 0.0000577 \, m$$
**d) Udziały niepewności:**
* Od wydłużenia: $(\frac{u(\Delta l)}{\Delta l})^2 = 7.56e-04$
* Od długości: $\frac{1}{l_0^2}(u_A^2 + u_B^2) = 2.06e-08$
* Od temperatury: $(\frac{u(\Delta T)}{\Delta T})^2 = 5.38e-05$
* **Suma pod pierwiastkiem:** $8.10e-04$
**e) Niepewność całkowita:**
$$u(\alpha) = \alpha \cdot \sqrt{0.0008} = 0.19 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$$
> **Zestawienie końcowe:**
> * **Wynik z pomiaru:** $\alpha = (6.59 \pm 0.19) \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Wartość tablicowa:** $\alpha_{tab} \approx 19 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Błąd względny:**
> $$\delta = \frac{|6.59 - 19.0|}{19.0} \cdot 100\% = \mathbf{65.3\%}$$
---
## Materiał: Glin
### 1. Dane pomiarowe i stałe
* **Pomiary długości $l_0$:** [0.4037, 0.4036, 0.4036] m
* **Odczyt czujnika $S$:** 0.0001 m
* **Temp. wrzenia $T_{wrz}$:** 99.71 $^\circ$C
* **Temp. otoczenia $T_0$:** 21.0 $^\circ$C
* **Dokładności przyrządów:**
* Termometr: $\Delta T_0 = 1.0$ K
* Tabela wrzenia: $\Delta T_{tab} = 0.01$ K
* Suwmiarka: $\Delta l = 1e-05$ m
* Czujnik: $\Delta S = 1e-05$ m
### 2. Obliczenia wielkości fizycznych
**a) Średnia długość początkowa:**
$$\overline{l}_0 = \frac{1.21090}{3} = 0.40363 \, m$$
**b) Różnica temperatur:**
$$\Delta T = T_{wrz} - T_0 = 99.71 - 21.0 = 78.71 \, K$$
**c) Wydłużenie bezwzględne:**
$$\Delta l = S_{końc} - S_{pocz} = 0.0001 - 0.0 = 0.00010 \, m$$
**d) Współczynnik rozszerzalności:**
$$\alpha = \frac{0.00010}{0.40363 \cdot 78.71} = \mathbf{3.15 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}}$$
### 3. Szczegółowa analiza niepewności
**a) Niepewności standardowe typu B:**
* Termometr: $u_B(T_0) = \frac{1.0}{\sqrt{3}} = 0.5774$ K
* Tabela wrzenia: $u_B(T_{wrz}) = \frac{0.01}{\sqrt{3}} = 0.0058$ K
* Suwmiarka: $u_B(l_0) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
* Czujnik wydłużenia: $u_B(\Delta l) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
**b) Niepewność różnicy temperatur:**
$$u(\Delta T) = \sqrt{u_B^2(T_{wrz}) + u_B^2(T_0)} = \sqrt{0.0058^2 + 0.5774^2} = 0.5774 \, K$$
**c) Niepewność typu A:**
$$u_A(l_0) = \sqrt{\frac{\sum (l_i - \overline{l})^2}{n(n-1)}} = 0.0000333 \, m$$
**d) Udziały niepewności:**
* Od wydłużenia: $(\frac{u(\Delta l)}{\Delta l})^2 = 3.33e-03$
* Od długości: $\frac{1}{l_0^2}(u_A^2 + u_B^2) = 7.02e-09$
* Od temperatury: $(\frac{u(\Delta T)}{\Delta T})^2 = 5.38e-05$
* **Suma pod pierwiastkiem:** $3.39e-03$
**e) Niepewność całkowita:**
$$u(\alpha) = \alpha \cdot \sqrt{0.0034} = 0.18 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$$
> **Zestawienie końcowe:**
> * **Wynik z pomiaru:** $\alpha = (3.15 \pm 0.18) \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Wartość tablicowa:** $\alpha_{tab} \approx 25 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Błąd względny:**
> $$\delta = \frac{|3.15 - 25.0|}{25.0} \cdot 100\% = \mathbf{87.4\%}$$
---
## Materiał: Stal
### 1. Dane pomiarowe i stałe
* **Pomiary długości $l_0$:** [0.4052, 0.4052, 0.4052] m
* **Odczyt czujnika $S$:** 0.00031 m
* **Temp. wrzenia $T_{wrz}$:** 99.71 $^\circ$C
* **Temp. otoczenia $T_0$:** 21.0 $^\circ$C
* **Dokładności przyrządów:**
* Termometr: $\Delta T_0 = 1.0$ K
* Tabela wrzenia: $\Delta T_{tab} = 0.01$ K
* Suwmiarka: $\Delta l = 1e-05$ m
* Czujnik: $\Delta S = 1e-05$ m
### 2. Obliczenia wielkości fizycznych
**a) Średnia długość początkowa:**
$$\overline{l}_0 = \frac{1.21560}{3} = 0.40520 \, m$$
**b) Różnica temperatur:**
$$\Delta T = T_{wrz} - T_0 = 99.71 - 21.0 = 78.71 \, K$$
**c) Wydłużenie bezwzględne:**
$$\Delta l = S_{końc} - S_{pocz} = 0.00031 - 0.0 = 0.00031 \, m$$
**d) Współczynnik rozszerzalności:**
$$\alpha = \frac{0.00031}{0.40520 \cdot 78.71} = \mathbf{9.72 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}}$$
### 3. Szczegółowa analiza niepewności
**a) Niepewności standardowe typu B:**
* Termometr: $u_B(T_0) = \frac{1.0}{\sqrt{3}} = 0.5774$ K
* Tabela wrzenia: $u_B(T_{wrz}) = \frac{0.01}{\sqrt{3}} = 0.0058$ K
* Suwmiarka: $u_B(l_0) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
* Czujnik wydłużenia: $u_B(\Delta l) = \frac{1e-05}{\sqrt{3}} = 0.0000058$ m
**b) Niepewność różnicy temperatur:**
$$u(\Delta T) = \sqrt{u_B^2(T_{wrz}) + u_B^2(T_0)} = \sqrt{0.0058^2 + 0.5774^2} = 0.5774 \, K$$
**c) Niepewność typu A:**
Pomijalna
**d) Udziały niepewności:**
* Od wydłużenia: $(\frac{u(\Delta l)}{\Delta l})^2 = 3.47e-04$
* Od długości: $\frac{1}{l_0^2}(u_A^2 + u_B^2) = 2.03e-10$
* Od temperatury: $(\frac{u(\Delta T)}{\Delta T})^2 = 5.38e-05$
* **Suma pod pierwiastkiem:** $4.01e-04$
**e) Niepewność całkowita:**
$$u(\alpha) = \alpha \cdot \sqrt{0.0004} = 0.19 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$$
> **Zestawienie końcowe:**
> * **Wynik z pomiaru:** $\alpha = (9.72 \pm 0.19) \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Wartość tablicowa:** $\alpha_{tab} \approx 12 \cdot 10^{-6} \, K^{-1}$
> * **Błąd względny:**
> $$\delta = \frac{|9.72 - 12.0|}{12.0} \cdot 100\% = \mathbf{19.0\%}$$
---
## 4. Wnioski
1. Na podstawie przeprowadzonych obliczeń wyznaczono współczynniki liniowej rozszerzalności cieplnej dla badanych materiałów. Otrzymane wartości nie są jednak zgodne ilościowo z danymi tablicowymi — w szczególności dla glinu i mosiądzu różnice przekraczają 6080%.
2. Analiza niepewności wykazała, że niepewności losowe oraz dokładność zastosowanych przyrządów pomiarowych są niewielkie i nie tłumaczą zaobserwowanych rozbieżności względem wartości tablicowych. Wskazuje to na obecność istotnego błędu systematycznego.
3. Najprawdopodobniejszą przyczyną zaniżenia wyników jest nieuwzględnienie charakterystyki układu pomiarowego wydłużenia, w szczególności ewentualnego przełożenia mechanicznego pomiędzy rzeczywistym wydłużeniem próbki a wskazaniem czujnika. Skutkiem tego zmierzona wartość Δl była mniejsza od rzeczywistej.
4. Spośród badanych materiałów wynik uzyskany dla stali wykazuje najmniejszą rozbieżność względem wartości tablicowej, jednak również on nie mieści się w granicach niepewności pomiarowej i obarczony jest błędem.

View File

@@ -0,0 +1,182 @@
import math
def formatuj_raport(nazwa, l_pomiary, S_koncowe, a_tab_tex, a_tab_val, S_poczatkowe=0.0, T_wrzenia=99.74, T0=21.0):
"""
Funkcja wykonuje obliczenia i zwraca sformatowany raport w Markdown/LaTeX.
Wersja ROZSZERZONA - wypisuje wszystkie dane pośrednie.
"""
output = []
# --- 1. STAŁE I DOKŁADNOŚCI PRZYRZĄDÓW ---
dokladnosc_termometru = 1.0
dokladnosc_tabeli = 0.01
dokladnosc_suwmiarki = 0.00001
dokladnosc_czujnika = 0.00001
# --- 2. OBLICZENIA WARTOŚCI ŚREDNICH ---
l0 = sum(l_pomiary) / len(l_pomiary)
deltaT = T_wrzenia - T0
deltaL = S_koncowe - S_poczatkowe
# Zabezpieczenie przed dzieleniem przez zero
if l0 == 0 or deltaT == 0: return "Błąd: Dzielenie przez zero."
# --- 3. GŁÓWNY WZÓR NA ALPHA ---
a = deltaL / (l0 * deltaT)
# --- 4. RACHUNEK NIEPEWNOŚCI (OBLICZENIA) ---
# Typ B (z przyrządów) - obliczamy wartości
uB_T0 = dokladnosc_termometru / math.sqrt(3)
uB_T_wrz = dokladnosc_tabeli / math.sqrt(3)
u_deltaT = math.sqrt(uB_T_wrz**2 + uB_T0**2)
uB_l0 = dokladnosc_suwmiarki / math.sqrt(3)
uB_deltaL = dokladnosc_czujnika / math.sqrt(3)
# Typ A (statystyczna dla długości)
n = len(l_pomiary)
suma_kwadratow = sum([(l - l0)**2 for l in l_pomiary])
if n > 1:
ua_l0 = math.sqrt(suma_kwadratow / (n * (n - 1)))
else:
ua_l0 = 0.0
# Niepewność złożona (składniki)
try:
# Kwadrat niepewności względnej wydłużenia
wzgl_dL_sq = (uB_deltaL / deltaL)**2
except ZeroDivisionError:
wzgl_dL_sq = 0
# Kwadrat niepewności względnej długości (A + B)
wzgl_l0_sq = (1 / l0**2) * (ua_l0**2 + uB_l0**2)
# Kwadrat niepewności względnej temperatury
wzgl_dT_sq = (u_deltaT / deltaT)**2
# Suma i pierwiastek
suma_wzgl = wzgl_dL_sq + wzgl_l0_sq + wzgl_dT_sq
ua_a = a * math.sqrt(suma_wzgl)
# --- 5. BŁĄD WZGLĘDNY ---
blad_wzgledny = abs(a - a_tab_val) / a_tab_val * 100
# ==========================================
# --- 6. GENEROWANIE RAPORTU (WYPISYWANIE) ---
# ==========================================
output.append(f"## Materiał: {nazwa}")
# Sekcja 1: Dane wejściowe
output.append("### 1. Dane pomiarowe i stałe")
output.append(f"* **Pomiary długości $l_0$:** {l_pomiary} m")
output.append(f"* **Odczyt czujnika $S$:** {S_koncowe} m")
output.append(f"* **Temp. wrzenia $T_{{wrz}}$:** {T_wrzenia} $^\\circ$C")
output.append(f"* **Temp. otoczenia $T_0$:** {T0} $^\\circ$C")
output.append(f"* **Dokładności przyrządów:**")
output.append(f" * Termometr: $\\Delta T_0 = {dokladnosc_termometru}$ K")
output.append(f" * Tabela wrzenia: $\\Delta T_{{tab}} = {dokladnosc_tabeli}$ K")
output.append(f" * Suwmiarka: $\\Delta l = {dokladnosc_suwmiarki}$ m")
output.append(f" * Czujnik: $\\Delta S = {dokladnosc_czujnika}$ m")
output.append("")
# Sekcja 2: Wyniki pośrednie
output.append(f"### 2. Obliczenia wielkości fizycznych")
output.append(f"**a) Średnia długość początkowa:**")
output.append(f"$$\\overline{{l}}_0 = \\frac{{{sum(l_pomiary):.5f}}}{{{n}}} = {l0:.5f} \\, m$$")
output.append(f"**b) Różnica temperatur:**")
output.append(f"$$\\Delta T = T_{{wrz}} - T_0 = {T_wrzenia} - {T0} = {deltaT:.2f} \\, K$$")
output.append(f"**c) Wydłużenie bezwzględne:**")
output.append(f"$$\\Delta l = S_{{końc}} - S_{{pocz}} = {S_koncowe} - {S_poczatkowe} = {deltaL:.5f} \\, m$$")
output.append(f"**d) Współczynnik rozszerzalności:**")
output.append(f"$$\\alpha = \\frac{{{deltaL:.5f}}}{{{l0:.5f} \\cdot {deltaT:.2f}}} = \\mathbf{{{a*1e6:.2f} \\cdot 10^{{-6}} \\, K^{{-1}}}}$$")
# Sekcja 3: Szczegółowa niepewność (TO JEST NOWE)
output.append(f"### 3. Szczegółowa analiza niepewności")
output.append(f"**a) Niepewności standardowe typu B:**")
output.append(f"* Termometr: $u_B(T_0) = \\frac{{{dokladnosc_termometru}}}{{\\sqrt{{3}}}} = {uB_T0:.4f}$ K")
output.append(f"* Tabela wrzenia: $u_B(T_{{wrz}}) = \\frac{{{dokladnosc_tabeli}}}{{\\sqrt{{3}}}} = {uB_T_wrz:.4f}$ K")
output.append(f"* Suwmiarka: $u_B(l_0) = \\frac{{{dokladnosc_suwmiarki}}}{{\\sqrt{{3}}}} = {uB_l0:.7f}$ m")
output.append(f"* Czujnik wydłużenia: $u_B(\\Delta l) = \\frac{{{dokladnosc_czujnika}}}{{\\sqrt{{3}}}} = {uB_deltaL:.7f}$ m")
output.append(f"**b) Niepewność różnicy temperatur:**")
output.append(f"$$u(\\Delta T) = \\sqrt{{u_B^2(T_{{wrz}}) + u_B^2(T_0)}} = \\sqrt{{{uB_T_wrz:.4f}^2 + {uB_T0:.4f}^2}} = {u_deltaT:.4f} \\, K$$")
output.append(f"**c) Niepewność typu A:**")
output.append(f"$$u_A(l_0) = \\sqrt{{\\frac{{\\sum (l_i - \\overline{{l}})^2}}{{n(n-1)}}}} = {ua_l0:.7f} \\, m$$")
output.append(f"**d) Udziały niepewności:**")
output.append(f"* Od wydłużenia: $(\\frac{{u(\\Delta l)}}{{\\Delta l}})^2 = {wzgl_dL_sq:.2e}$")
output.append(f"* Od długości: $\\frac{{1}}{{l_0^2}}(u_A^2 + u_B^2) = {wzgl_l0_sq:.2e}$")
output.append(f"* Od temperatury: $(\\frac{{u(\\Delta T)}}{{\\Delta T}})^2 = {wzgl_dT_sq:.2e}$")
output.append(f"* **Suma pod pierwiastkiem:** ${suma_wzgl:.2e}$")
output.append(f"**e) Niepewność całkowita:**")
output.append(f"$$u(\\alpha) = \\alpha \\cdot \\sqrt{{{suma_wzgl:.4f}}} = {ua_a*1e6:.2f} \\cdot 10^{{-6}} \\, K^{{-1}}$$")
# Sekcja 4: Podsumowanie
output.append(f"\n> **Zestawienie końcowe:**")
output.append(f"> * **Wynik z pomiaru:** $\\alpha = ({a*1e6:.2f} \\pm {ua_a*1e6:.2f}) \\cdot 10^{{-6}} \\, K^{{-1}}$")
output.append(f"> * **Wartość tablicowa:** $\\alpha_{{tab}} \\approx {a_tab_tex} \\, K^{{-1}}$")
output.append(f"> * **Błąd względny:**")
output.append(f"> $$\\delta = \\frac{{|{a*1e6:.2f} - {a_tab_val*1e6:.1f}|}}{{{a_tab_val*1e6:.1f}}} \\cdot 100\\% = \\mathbf{{{blad_wzgledny:.1f}\\%}}$$")
output.append("\n---\n")
return "\n".join(output)
# --- KONFIGURACJA I URUCHOMIENIE ---
# Dane wspólne
T_w = 99.71 # Temp. wrzenia [C]
T_p = 21.0 # Temp. pokojowa [C]
# --- WYWOŁANIA DLA MATERIAŁÓW ---
tresc = ""
# 1. Mosiądz
tresc += formatuj_raport(
nazwa="Mosiądz",
l_pomiary=[0.40480, 0.40470, 0.40460],
S_koncowe=0.00021,
a_tab_tex="19 \\cdot 10^{-6}",
a_tab_val=19e-6,
T_wrzenia=T_w, T0=T_p
)
# 2. Glin
tresc += formatuj_raport(
nazwa="Glin",
l_pomiary=[0.40370, 0.40360, 0.40360],
S_koncowe=0.00010,
a_tab_tex="25 \\cdot 10^{-6}",
a_tab_val=25e-6,
T_wrzenia=T_w, T0=T_p
)
# 3. Stal
tresc += formatuj_raport(
nazwa="Stal",
l_pomiary=[0.40520, 0.40520, 0.40520],
S_koncowe=0.00031,
a_tab_tex="12 \\cdot 10^{-6}",
a_tab_val=12e-6,
T_wrzenia=T_w, T0=T_p
)
# --- ZAPIS DO PLIKU ---
nazwa_pliku = "wyniki_szczegolowe.md"
with open(nazwa_pliku, "w", encoding="utf-8") as f:
f.write(tresc)
print("="*40)
print(f"SUKCES! Wygenerowano plik: {nazwa_pliku}")
print("Raport zawiera teraz WSZYSTKIE dane pośrednie (uA, uB, składniki błędu).")
print("Otwórz plik w Obsidianie.")
print("="*40)

View File

@@ -0,0 +1,16 @@
![tabelka](../../../../../media/tabelka.png)
# Cel
Wyznaczanie współczynnika rozszerzalności liniowej metalu
# Wstęp teoretyczny
Rozszerzalność cieplna to zjawisko, które polega na zwiększaniu się rozmiarów ciała pod wpływem ciepła. Wyróżniamy rozszerzalność cieplną ciał stałych, cieczy i gazów. Zjawisko to wynika z tego, że wraz ze wzrostem temperatury rośnie energia drgań cząstek składowych ciał, przez co rośnie średnia odległość między nimi. Wyjątkiem od tej zasady jest woda.
Zjawisko to opisujemy za pomocą współczynnika rozszerzalności liniowej $\alpha$, lub objętościowej $\gamma$.
W celu zrozumienia powodu rozszerzania się ciał, musimy spojrzeć na potencjał oddziaływania międzyatomowego. Gdyby drgania w sieci krystalicznej były harmoniczne, czyli wykres energii potencjalnej byłby idealnie symetryczną parabolą, średnia odległość między atomami nie zmieniłaby się ze wzrostem energii. W rzeczywistości jednak drgania są anharmoniczne. Przy zbliżaniu się atomów siły odpychania rosną gwałtowanie, zaś przy oddalaniu maleją wolniej.
Wrzenie to proces parowania w całej objętości cieczy. Rozpoczyna się ono w takiej temperaturze, w której ciśnienie pary nasyconej równe jest ciśnieniu zewnętrznemu. Temperatura wrzenia zależy więc od ciśnienia zewnętrznego i wzrasta wraz z jego wzrostem. Nie jest to zależność wprost proporcjonalna, a jej charakter zależy od rodzaju cieczy. Podczas wrzenia temperatura jest stała pomimo dostarczania do cieczy ciepła. Całe pobrane przez ciecz ciepło zużywane jest na zmianę stanu skupienia z ciekłego na gazowy.
# Tabela pomiarowa
![](../../../../../media/Pasted%20image%2020260108171659.png)